Informatyka śledcza stanowi interdyscyplinarną dziedzinę wiedzy łączącą nauki informatyczne, kryminalistykę oraz nauki prawne. Jej podstawowym celem jest identyfikacja, zabezpieczanie oraz analiza danych cyfrowych w sposób umożliwiający ich wykorzystanie jako materiału dowodowego w postępowaniu sądowym. Jak wskazuje Maciej Szmit, rozwój technologii informatycznych powoduje, że coraz większa część informacji generowanych przez człowieka posiada postać cyfrową, co w naturalny sposób zwiększa znaczenie metod analizy śladów cyfrowych w postępowaniach prawnych (Szmit, 2018).

Z tego względu informatyka śledcza znajduje zastosowanie zarówno w postępowaniach karnych, jak i cywilnych oraz administracyjnych, w szczególności w sprawach dotyczących cyberprzestępczości, naruszeń bezpieczeństwa informacji oraz analizy danych zapisanych na urządzeniach elektronicznych.

Informatyka śledcza jako dyscyplina naukowa

W literaturze przedmiotu termin informatyka śledcza występuje również pod innymi nazwami, takimi jak informatyka sądowa, kryminalistyka komputerowa czy forensyka komputerowa. Jak podkreśla Szmit (2018), dziedzina ta funkcjonuje na styku nauk technicznych oraz społecznych, przede wszystkim informatyki, prawa i nauk o bezpieczeństwie.

Informatyka sądowa obejmuje przede wszystkim opiniodawczą rolę informatyki, czyli sporządzanie ekspertyz dotyczących funkcjonowania systemów informatycznych, analizę danych cyfrowych oraz interpretację wyników badań technicznych na potrzeby postępowań sądowych (Szmit, 2018).

Do kluczowych obszarów badawczych tej dyscypliny należą:

  • analiza urządzeń techniki komputerowej,
  • badanie cyfrowych nośników danych,
  • identyfikacja i interpretacja śladów cyfrowych.
Informatyka śledcza a cyberprzestępczość

Jednym z najważniejszych obszarów zastosowania informatyki śledczej jest analiza przestępstw komputerowych. Zgodnie z Konwencją Rady Europy o cyberprzestępczości można wyróżnić kilka podstawowych kategorii takich przestępstw, w tym:

  • nielegalny dostęp do systemów informatycznych,
  • nielegalne przechwytywanie danych,
  • naruszenie integralności danych i systemów,
  • fałszerstwo komputerowe,
  • oszustwo komputerowe.

Jak wskazuje Szmit (2018), wiele z tych czynów zostało ujętych w przepisach polskiego Kodeksu karnego, w szczególności w art. 267–269b oraz w art. 287 k.k., który dotyczy oszustwa komputerowego.

Statystyki przestępczości pokazują również, że liczba przestępstw przeciwko ochronie informacji w Polsce systematycznie rośnie, co zwiększa znaczenie narzędzi informatyki śledczej w działalności organów ścigania (Szmit, 2018).

Standardy dowodowe w analizie danych cyfrowych

W systemie prawa amerykańskiego istotną rolę odgrywa tzw. standard Daubert, określający kryteria oceny naukowej wiarygodności opinii biegłego. Jak wskazuje Szmit (2018), standard ten wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych i wymaga m.in. weryfikowalności metod badawczych oraz ich akceptacji w środowisku naukowym.

Standard ten został ukształtowany m.in. w orzeczeniach:

  • Daubert v. Merrell Dow Pharmaceuticals (1993),
  • General Electric Co. v. Joiner (1997),
  • Kumho Tire Co. v. Carmichael (1999).

W przeciwieństwie do systemu amerykańskiego, w polskim procesie karnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów przez sąd, co oznacza, że wymagania formalne dotyczące opinii biegłych mogą być mniej sformalizowane (Szmit, 2018).

Normy i dobre praktyki informatyki śledczej

Rozwój metod informatyki śledczej jest ściśle związany z działalnością instytucji badawczych oraz organizacji standaryzacyjnych. Jak wskazuje Szmit (2018), szczególną rolę odgrywają tu amerykańskie instytucje badawcze oraz międzynarodowe organizacje normalizacyjne.

Do najważniejszych standardów stosowanych w informatyce śledczej należą:

  • ISO/IEC 27037 – identyfikacja i zabezpieczanie cyfrowych dowodów,
  • ISO/IEC 27041 – metody prowadzenia badań incydentów,
  • ISO/IEC 27042 – analiza i interpretacja śladów cyfrowych,
  • ISO/IEC 27043 – zasady prowadzenia dochodzeń cyfrowych.

Istotną rolę odgrywa także działalność organizacji takich jak Scientific Working Group on Digital Evidence (SWGDE) oraz National Institute of Standards and Technology (NIST), które opracowują wytyczne dotyczące analizy cyfrowych materiałów dowodowych (Szmit, 2018).

Rola biegłego informatyka w postępowaniu sądowym

W praktyce postępowań sądowych kluczową rolę odgrywa biegły z zakresu informatyki śledczej, którego zadaniem jest analiza materiału cyfrowego oraz sporządzenie opinii eksperckiej na potrzeby organów procesowych. Jak wskazuje Szmit (2018), opinia taka powinna opierać się na metodach akceptowanych przez środowisko naukowe oraz na aktualnym stanie wiedzy technicznej.

Więcej informacji dotyczących zakresu ekspertyz informatyki śledczej, analizy danych cyfrowych oraz opinii eksperckich można znaleźć na stronie eksperckiej:

Biegły informatyk Kraków – ekspertyzy informatyki śledczej

Zastosowanie odpowiednich metod analizy danych cyfrowych ma kluczowe znaczenie dla wiarygodności dowodu elektronicznego oraz jego prawidłowej interpretacji w postępowaniu sądowym.

Literatura

Szmit, M. (2018). O standardach informatyki śledczej. Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, nr 355.

Informatyka śledcza — zakres badań →