Badania pisma ręcznego stanowią jeden z klasycznych obszarów kryminalistyki, wykorzystywany w procesie identyfikacji autora dokumentów, podpisów oraz zapisów ręcznych. Podstawą tej dziedziny jest założenie o indywidualnym charakterze pisma człowieka, który kształtuje się w procesie ontogenezy i wyraża się w zespole specyficznych cech graficznych. Analiza tych cech oraz ich porównanie pomiędzy materiałem dowodowym a materiałem porównawczym stanowi istotę identyfikacyjnych badań pismoznawczych (Goc, Łuszczuk, Łuszczuk, & Tomaszewski, 2016).
W praktyce kryminalistycznej stosowana jest przede wszystkim metoda graficzno-porównawcza, która od wielu dziesięcioleci stanowi podstawę ekspertyzy pisma ręcznego w Europie. Metoda ta polega na analizie indywidualnych cech graficznych pisma oraz ich porównaniu pomiędzy badanymi dokumentami (Fajer, 1981).
Indywidualny charakter pisma ręcznego jako podstawa identyfikacji
Jednym z fundamentalnych założeń kryminalistyki dokumentów jest przekonanie, że pismo ręczne posiada charakter indywidualny. Jak wskazuje Edmond Locard, cechy pisma są związane z właściwościami anatomicznymi i fizjologicznymi osoby piszącej, a także z utrwalonymi nawykami motorycznymi (Locard, 1959).
W związku z tym analiza pisma obejmuje m.in.:
- proporcje i wielkość znaków graficznych,
- kąt nachylenia pisma,
- relacje przestrzenne między elementami pisma,
- charakter linii pisarskiej oraz dynamikę ruchu ręki.
Cechy te tworzą kompleks właściwości graficznych charakterystycznych dla konkretnej osoby i umożliwiają identyfikację autora zapisu (Moszczyński, 2011).
Wykorzystanie technologii komputerowych w badaniach pisma
Współczesna ekspertyza pismoznawcza coraz częściej wykorzystuje techniki komputerowe. Jak wskazują Goc, Łuszczuk i Tomaszewski, zastosowanie narzędzi informatycznych umożliwia zwiększenie obiektywizmu badań oraz rozszerzenie zakresu analizowanych cech pisma ręcznego.
Programy komputerowe pozwalają między innymi na:
- dokonywanie precyzyjnych pomiarów parametrów grafometrycznych,
- analizę struktury linii pisma,
- statystyczne porównywanie cech pisma,
- wizualizację wyników analiz w postaci wykresów i diagramów.
Zastosowanie metod komputerowych umożliwia także rozwój nowych technik badawczych określanych jako grafometria komputerowa oraz skangrafia komputerowa (Łuszczuk & Łuszczuk, 2010).
GRAPHLOG – specjalistyczne oprogramowanie do badań pisma ręcznego
Jednym z narzędzi wykorzystywanych w kryminalistycznej analizie pisma jest specjalistyczny program komputerowy GRAPHLOG – oprogramowanie do kryminalistycznych badań pisma ręcznego .
System ten został opracowany w Instytucie Ekspertyz Sądowych im. prof. Jana Sehna w Krakowie we współpracy z firmą CYBID. Jego głównym celem jest wspomaganie eksperta w dokonywaniu pomiarów i analizie cech grafometrycznych pisma ręcznego (Dziedzic, Fabiańska, Kunicki, & Zadora, 2008).
Program GRAPHLOG umożliwia w szczególności:
- automatyczne wykonywanie dużej liczby pomiarów graficznych,
- analizę statystyczną cech pisma,
- porównanie parametrów graficznych różnych próbek pisma,
- wizualizację wyników badań eksperckich.
Zastosowanie takiego oprogramowania pozwala znacząco zwiększyć precyzję badań oraz ograniczyć wpływ subiektywnej oceny eksperta na wynik analizy (Leśniak, 2012).
Grafometria komputerowa w identyfikacji pisma
Grafometria komputerowa stanowi rozwinięcie klasycznych metod pomiarowych stosowanych w badaniach pisma ręcznego. Jej podstawą jest analiza geometrycznych parametrów pisma, takich jak długość linii, proporcje znaków oraz relacje przestrzenne pomiędzy elementami zapisu (Łuszczuk & Łuszczuk, 2010).
Zastosowanie metod grafometrycznych pozwala na:
- numeryczne opisanie cech pisma,
- statystyczne porównanie próbek pisma,
- zwiększenie obiektywizmu opinii biegłego.
Jak zauważa Locard, w badaniach kryminalistycznych szczególne znaczenie mają metody pomiarowe, ponieważ „poznać to zmierzyć” (Locard, 1959).
Znaczenie informatyzacji badań pismoznawczych
Rozwój narzędzi informatycznych w kryminalistyce dokumentów przyczynia się do zwiększenia wiarygodności ekspertyz pismoznawczych oraz do rozszerzenia możliwości analitycznych ekspertów. Wprowadzenie programów komputerowych umożliwia bowiem analizę parametrów pisma, które wcześniej były trudne do uchwycenia przy użyciu tradycyjnych metod badawczych.
Jak podkreślają Goc i współautorzy, wykorzystanie metod komputerowych pozwala na analizę zarówno cech geometrycznych pisma, jak i cech motorycznych odzwierciedlających indywidualne nawyki piszącego. W rezultacie prowadzi to do zwiększenia obiektywizmu badań oraz podniesienia wartości dowodowej opinii pismoznawczej (Goc, Łuszczuk, Łuszczuk, & Tomaszewski, 2016).
Literatura (APA 6)
Dziedzic, T., Fabiańska, E., Kunicki, M., & Zadora, G. (2008). Graphlog – komputerowy system wspomagający badanie cech pisma ręcznego. W: Z. Kegel (red.), Wpływ badań eksperymentalnych na wartość dowodową ekspertyzy dokumentów. Materiały XII Wrocławskiego Sympozjum Badań Pisma, Wrocław 7–9 czerwca 2006 (s. 77–89). Wrocław: Uniwersytet Wrocławski, Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii, Katedra Kryminalistyki.
Fajer, L. (1981). Ewolucja metod badań identyfikacyjnych pisma ręcznego (autoreferat). Katowice: Uniwersytet Śląski, Wydział Prawa i Administracji.
Goc, M., Łuszczuk, A., Łuszczuk, K., & Tomaszewski, T. (2012). Wykorzystanie grafometrii komputerowej w badaniach identyfikacyjnych pisma ręcznego i podpisów – komunikat z realizacji projektu rozwojowego. W: Z. Kegel & R. Cieśla (red.), Znaczenie aktualnych metod badań dokumentów w dowodzeniu sądowym. Materiały XIV Wrocławskiego Sympozjum Badań Pisma (s. 94–104). Wrocław.
Goc, M. (2016). Współczesny model ekspertyzy pismoznawczej. Wykorzystanie nowych metod i technik badawczych. Warszawa–Szczecin.
Leśniak, M. (2012). Wartość dowodowa opinii pismoznawczej. Pińczów: B.S. Training.
Locard, E. (1959). Les faux en écriture et leur expertise. Paris: Payot.
Łuszczuk, A., & Łuszczuk, K. (2010). Grafometria komputerowa. W: E. Gruza, M. Goc, & T. Tomaszewski (red.), Co nowego w kryminalistyce – przegląd zagadnień z zakresu zwalczania przestępczości (s. 217–226). Warszawa: Polskie Towarzystwo Kryminalistyczne.
Moszczyński, J. (2011). Subiektywizm w badaniach kryminalistycznych. Przyczyny i zakres stosowania subiektywnych ocen w wybranych metodach identyfikacji człowieka. Olsztyn.