Komputerowa analiza pisma ręcznego w kryminalistyce – metoda grafometryczna i wykorzystanie systemu GRAPHLOG

Metoda grafometryczna stanowi jedną z klasycznych metod badania pisma ręcznego. Za jej twórcę powszechnie uważa się Edmonda Locarda, choć istotny wkład w rozwój tej metody mieli również Pierre Humbert oraz Persifor Frazer. Metoda ta opiera się na założeniu, że pismo człowieka charakteryzuje się określonymi proporcjami geometrycznymi pomiędzy elementami literowymi, które pozostają względnie stałe niezależnie od wielkości pisma czy jego nachylenia (Całkiewicz, 2009).

Podstawowym założeniem grafometrii jest przekonanie, że relacje wielkościowe pomiędzy elementami pisma jednej osoby nie ulegają zasadniczym zmianom nawet w sytuacji maskowania grafizmu lub zmiany wielkości liter. Dzięki temu możliwe jest wykrycie charakterystycznych proporcji występujących w piśmie konkretnej osoby. W ujęciu metodologicznym grafometria stanowi próbę ilościowego opisu cech graficznych, a tym samym dąży do zwiększenia stopnia obiektywizacji badań identyfikacyjnych.

W praktyce badawczej metoda grafometryczna polega na wykonywaniu szeregu pomiarów geometrycznych oraz statystycznych dotyczących elementów pisma. Do najczęściej analizowanych parametrów należą:

• wielkość liniowa poszczególnych elementów liter,
• krzywizna łuków i owali,
• kąty nachylenia elementów graficznych,
• proporcje wysokości i szerokości znaków,
• odstępy pomiędzy literami oraz wyrazami,
• statystyka przerw pomiędzy elementami grafizmu.

W pierwszym etapie badań wykonuje się szczegółowe pomiary tych parametrów, następnie oblicza się średnie wartości dla poszczególnych cech. Na podstawie uzyskanych wyników możliwe jest stworzenie charakterystycznej krzywej graficznej opisującej strukturę pisma danej osoby. Ostateczny etap badania polega na porównaniu krzywej powstałej na podstawie materiału dowodowego z krzywą uzyskaną z materiału porównawczego. Zgodność tych krzywych może wskazywać na tożsamość wykonawcy analizowanych zapisów (Całkiewicz, 2009).

Metoda grafometryczna jest jednak bardzo pracochłonna i wymaga przeprowadzenia dużej liczby pomiarów. W literaturze wskazuje się, że w celu uzyskania wiarygodnego wyniku konieczne jest przeprowadzenie kilkudziesięciu różnych pomiarów dla wielu elementów pisma. Z tego względu klasyczna grafometria w swojej tradycyjnej postaci nie była powszechnie stosowana, a jej praktyczne znaczenie wzrosło dopiero wraz z rozwojem komputerowego wspomagania badań pismoznawczych.

Rozwój technologii komputerowych doprowadził do powstania specjalistycznych narzędzi wspomagających analizę pisma ręcznego. Jednym z najważniejszych systemów tego typu w Polsce jest program GRAPHLOG opracowany w Instytucie Ekspertyz Sądowych im. prof. Jana Sehna w Krakowie we współpracy z firmą CYBID (Dziedzic, Fabiańska, Kunicki, & Zadora, 2008).

System GRAPHLOG umożliwia wykonywanie bardzo dużej liczby precyzyjnych pomiarów graficznych oraz ich analizę statystyczną. Dzięki temu możliwe jest szybkie uzyskanie wyników dotyczących parametrów geometrycznych pisma, które następnie mogą być wykorzystane w procesie identyfikacji autora zapisu. Program ten pozwala nie tylko na pomiar wybranych cech, ale również na ich liczbową i statystyczną ocenę, co ma istotne znaczenie dla zwiększenia przejrzystości toku rozumowania eksperta.

W praktyce ekspertyzy pismoznawczej program GRAPHLOG służy przede wszystkim do:

• pomiaru proporcji liter i ich elementów,
• analizy struktury graficznej znaków pisarskich,
• porównywania parametrów geometrycznych różnych próbek pisma,
• wizualizacji wyników badań w formie tabel i wykresów,
• dokumentowania części ustaleń eksperckich w sposób bardziej zobiektywizowany.

Programy tego rodzaju należą do grupy narzędzi wspomagających pracę eksperta. Ich zadaniem nie jest zastąpienie biegłego, lecz zwiększenie precyzji pomiarów oraz ułatwienie analizy dużej liczby danych graficznych. W literaturze podkreśla się, że komputerowa analiza pisma ręcznego tworzy nową jakość w ekspertyzie pismoznawczej, ponieważ pozwala na wykorzystanie do analizy cech parametrów liczbowych, co przekłada się na podniesienie poziomu obiektywizacji badań identyfikacyjnych (Fabiańska, 2009).

W kancelarii wykorzystywany jest specjalistyczny program GRAPHLOG, co umożliwia łączenie klasycznej wiedzy pismoznawczej z nowoczesnym podejściem pomiarowym. Ma to szczególne znaczenie w sprawach wymagających precyzyjnej analizy podpisów, porównania licznych próbek materiału badawczego albo przygotowania przejrzystej dokumentacji opinii dla potrzeb postępowania dowodowego.

Wprowadzenie narzędzi komputerowych do badań pismoznawczych stanowi istotny etap rozwoju kryminalistyki dokumentów. Dzięki wykorzystaniu grafometrii komputerowej możliwe jest analizowanie cech pisma w sposób ilościowy, a nie wyłącznie opisowy. Pozwala to na zwiększenie obiektywizmu badań oraz ograniczenie wpływu subiektywnej oceny eksperta.

Systemy komputerowe umożliwiają analizę zarówno cech geometrycznych pisma, jak i jego struktury graficznej. W rezultacie powstaje bardziej szczegółowy obraz grafizmu danej osoby, który może być wykorzystany w procesie identyfikacji autora dokumentu. Szczególna wartość tych narzędzi ujawnia się w sprawach wymagających porównania dużej liczby podpisów lub analizy materiału, w którym występują subtelne różnice trudne do uchwycenia wyłącznie metodą obserwacyjną.

Zastosowanie metod komputerowych nie eliminuje jednak konieczności zachowania zasad klasycznej metodyki pismoznawczej. Nadal niezbędna pozostaje ocena jakości materiału dowodowego, dobór właściwego materiału porównawczego oraz interpretacja ujawnionych cech w kontekście naturalnej zmienności pisma. Komputer nie zastępuje więc ekspertyzy biegłego, lecz wzmacnia jej warsztatową podstawę.

Z punktu widzenia postępowania karnego i cywilnego ma to istotne znaczenie dowodowe. Im bardziej przejrzysta, logicznie uporządkowana i dobrze udokumentowana jest analiza, tym większa jej użyteczność dla sądu, prokuratury i stron postępowania. Dlatego wykorzystanie narzędzi komputerowych, takich jak GRAPHLOG, należy traktować jako element podnoszący standard pracy eksperta, zwłaszcza w sprawach o wysokim stopniu złożoności.

Ekspertyza pisma ręcznego dla Policji lub Prokuratury polega na kryminalistycznej analizie podpisów, rękopisów albo innych zapisów graficznych w celu ustalenia ich autorstwa, wykrycia podrobienia podpisu, stwierdzenia naśladownictwa lub oceny autentyczności dokumentu. Badanie wykonywane jest metodami stosowanymi w pismoznawstwie identyfikacyjnym, w tym metodą graficzno-porównawczą, a w uzasadnionych przypadkach także z wykorzystaniem komputerowych technik pomiarowych.

W praktyce opiniodawczej najczęściej analizowane są podpisy na umowach, testamentach, pełnomocnictwach, dokumentach finansowych, pokwitowaniach, dokumentacji pracowniczej, oświadczeniach procesowych oraz innych dokumentach mających znaczenie dowodowe. Przedmiotem badań mogą być również anonimy, odręczne notatki, dopiski, poprawki w treści dokumentów oraz podpisy kwestionowane przez strony postępowania.

Tak. Jednym z podstawowych zadań ekspertyzy pismoznawczej jest ustalenie, czy podpis został sporządzony przez określoną osobę, czy też może być wynikiem podrobienia, imitacji albo innej formy ingerencji. Ocena taka wymaga zestawienia materiału dowodowego z odpowiednim materiałem porównawczym oraz przeprowadzenia szczegółowej analizy cech indywidualnych podpisu.

Nie. GRAPHLOG jest specjalistycznym narzędziem wspomagającym pracę eksperta. Umożliwia wykonywanie precyzyjnych pomiarów oraz analizę statystyczną cech mierzalnych pisma, jednak końcowa ocena materiału badawczego, interpretacja wyników oraz sformułowanie wniosków opinii należą do biegłego. Program zwiększa precyzję i przejrzystość badań, ale nie zastępuje wiedzy eksperckiej.

Tak. Opinia z zakresu badań pisma ręcznego może stanowić dowód w postępowaniu karnym, cywilnym, administracyjnym albo pracowniczym. W praktyce jest wykorzystywana zarówno przez sądy i prokuratury, jak i przez strony postępowania zamawiające opinie prywatne na potrzeby ochrony swoich praw procesowych.

Badania pisma ręcznego oraz ekspertyzy podpisów można zlecić biegłemu grafologowi w Krakowie. Informacje o zakresie usług, rodzaju badanych dokumentów i możliwościach kontaktu znajdują się pod adresem: badania pisma ręcznego – grafolog Kraków .