W historii kryminalistycznych badań pisma ręcznego wykształciło się wiele metod identyfikacyjnych. Zanim ukształtowała się współczesna metoda graficzno-porównawcza, stosowano różne sposoby analizy rękopisów opierające się głównie na obserwacji cech graficznych zapisu. W literaturze przedmiotu wskazuje się między innymi metodę kaligraficzną, metodę sygnalityczną oraz metodę fotograficzno-opisową, które odegrały istotną rolę w rozwoju pismoznawstwa kryminalistycznego (Całkiewicz, 2009).
Metoda kaligraficzna
Metoda kaligraficzna, określana również jako metoda kaligraficzno-porównawcza, uznawana jest za najstarszy sposób identyfikacji pisma ręcznego. Jej początki sięgają średniowiecza, kiedy analiza autentyczności dokumentów polegała przede wszystkim na prostym porównywaniu kształtów liter oraz znaków pisarskich (Całkiewicz, 2009).
Badania tego rodzaju wykonywali wówczas tak zwani „pisarze eksperci”, którzy w rzeczywistości byli kaligrafami lub osobami biegle posługującymi się pismem. W sprawach o większym znaczeniu powoływano nawet specjalne komisje dokonujące oceny rękopisów. Metoda ta koncentrowała się niemal wyłącznie na analizie formy liter, pomijając inne istotne cechy grafizmu.
Z czasem dostrzeżono jednak jej poważne ograniczenia. Analiza oparta wyłącznie na kształcie znaków nie uwzględniała możliwości świadomego naśladownictwa pisma ani prób maskowania własnego grafizmu. Z tego względu metoda kaligraficzna uznawana jest obecnie za niewystarczającą jako samodzielna metoda identyfikacyjna i może być stosowana jedynie pomocniczo w określonych sytuacjach badawczych (Całkiewicz, 2009).
Metoda sygnalityczna
Kolejnym etapem rozwoju metod identyfikacji pisma była metoda sygnalityczna, określana również jako metoda opisowa. W porównaniu z wcześniejszym podejściem stanowiła ona istotny postęp metodologiczny, ponieważ rozszerzała zakres analizowanych cech pisma ręcznego (Całkiewicz, 2009).
W przeciwieństwie do metody kaligraficznej, która skupiała się wyłącznie na formie liter, metoda sygnalityczna uwzględniała także inne właściwości grafizmu, takie jak:
- nacisk narzędzia pisarskiego,
- sposób łączenia liter,
- dynamikę ruchu pisarskiego,
- proporcje znaków graficznych,
- kąt nachylenia pisma,
- rozmieszczenie liter i wyrazów w przestrzeni tekstu.
Zastosowanie tej metody pozwalało na bardziej kompleksową analizę pisma ręcznego oraz identyfikację cech mniej oczywistych, które w przypadku fałszerstwa często pozostają poza kontrolą osoby naśladującej cudzy grafizm. W literaturze podkreśla się jednak, że metoda ta koncentrowała się przede wszystkim na cechach formalnych pisma, przez co współcześnie traktowana jest jako etap historyczny w rozwoju metod pismoznawczych (Całkiewicz, 2009).
Metoda fotograficzno-opisowa
Metoda fotograficzno-opisowa stanowi rozwinięcie metody sygnalitycznej i polega na dokumentowaniu wyników badań przy użyciu fotografii przedstawiających fragmenty materiału dowodowego oraz materiału porównawczego. Dzięki temu możliwe jest wizualne zestawienie cech wspólnych oraz różnicujących analizowane rękopisy (Całkiewicz, 2009).
Wprowadzenie dokumentacji fotograficznej stanowiło ważny etap w rozwoju ekspertyzy pismoznawczej. Wcześniej wyniki badań przedstawiano wyłącznie w formie opisowej, co utrudniało osobom nieposiadającym specjalistycznej wiedzy zrozumienie argumentacji biegłego. Ilustracje fotograficzne umożliwiały natomiast bezpośrednią obserwację analizowanych cech pisma.
Zastosowanie tej metody znacząco zwiększyło przejrzystość opinii pismoznawczej, ponieważ pozwalało organowi procesowemu oraz stronom postępowania na samodzielne zapoznanie się z materiałem poglądowym ilustrującym tok rozumowania biegłego. Współcześnie dokumentacja fotograficzna pozostaje istotnym elementem opinii z zakresu badań pisma ręcznego (Całkiewicz, 2009).
Literatura (APA 6)
Całkiewicz, A. (2009). Kryminalistyczne badania patologicznego pisma ręcznego. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.