Wybrane metody identyfikacyjnych badań pisma ręcznego

Metoda analizy zmienności pisma opiera się na założeniu, że pismo ręczne charakteryzuje się określonym zakresem naturalnej zmienności. Oznacza to, że nawet w przypadku zapisu sporządzonego przez tę samą osobę poszczególne litery czy elementy graficzne mogą różnić się między sobą, jednak różnice te mieszczą się w określonych granicach indywidualnych właściwości grafizmu.

Z punktu widzenia metodycznego analiza zmienności polega na badaniu powtarzalności i zakresu odchyleń poszczególnych cech pisma, takich jak wielkość liter, ich proporcje, nachylenie, sposób łączenia elementów czy charakter linii pisarskiej. Badacz dokonuje porównania zakresu zmienności tych cech w materiale dowodowym oraz w materiale porównawczym.

Jeżeli zakres zmienności cech w obu zbiorach zapisów jest zbliżony, może to stanowić przesłankę wskazującą na wspólne autorstwo zapisu. W przypadku gdy różnice przekraczają granice typowej zmienności indywidualnej, możliwe jest natomiast wykluczenie autorstwa. Metoda ta ma szczególne znaczenie w sytuacjach, gdy analizowany materiał zawiera liczne warianty graficzne tej samej litery lub elementu pisma.

Podkreśla się jednocześnie, że analiza zmienności pisma wymaga dużego doświadczenia eksperta oraz odpowiednio obszernego materiału porównawczego, który umożliwia prawidłowe określenie zakresu naturalnych odchyleń grafizmu danej osoby (Całkiewicz, 2009).

Metoda systemu linii prostych została opracowana przez Duystera i stanowi jedną z prób geometrycznego ujęcia analizy pisma ręcznego. Jej podstawą jest założenie, że rozmieszczenie elementów pisma na podłożu pisarskim można opisać za pomocą układu linii pomocniczych wyznaczających proporcje oraz kierunki poszczególnych elementów graficznych.

W praktyce badawczej metoda polega na nanoszeniu na analizowany zapis szeregu linii prostych, które pozwalają określić położenie liter względem linii podstawowej pisma oraz wzajemne relacje przestrzenne pomiędzy elementami grafizmu. Analiza ta obejmuje między innymi:

• nachylenie liter względem linii podstawowej,
• proporcje pomiędzy strefą górną, środkową i dolną pisma,
• rozmieszczenie znaków w obrębie wyrazu,
• kierunek prowadzenia linii pisarskiej.

Na podstawie uzyskanych danych możliwe jest ustalenie charakterystycznych schematów przestrzennych pisma danej osoby. Zgodność tych schematów w materiale dowodowym i porównawczym może stanowić przesłankę identyfikacyjną. Metoda ta ma jednak charakter pomocniczy i zazwyczaj stosowana jest jako uzupełnienie klasycznej analizy graficzno-porównawczej (Całkiewicz, 2009).

Metoda projekcji geometrycznej została zaproponowana przez Brossona jako sposób analizy proporcji oraz struktury graficznej pisma ręcznego. Jej istota polega na odwzorowaniu elementów pisma w postaci projekcji geometrycznych, które umożliwiają bardziej precyzyjną analizę relacji pomiędzy poszczególnymi częściami znaków graficznych.

W ramach tej metody analizie poddawane są przede wszystkim:

• proporcje wysokości i szerokości liter,
• kąty nachylenia poszczególnych elementów grafizmu,
• wzajemne relacje przestrzenne pomiędzy literami,
• układ strukturalny znaków w obrębie wyrazu.

Uzyskane dane geometryczne mogą być następnie przedstawiane w formie schematów lub wykresów umożliwiających porównanie parametrów graficznych różnych próbek pisma. Metoda ta była próbą zwiększenia obiektywizmu badań poprzez wprowadzenie mierzalnych parametrów geometrycznych opisujących strukturę pisma ręcznego.

Podobnie jak w przypadku innych metod pomiarowych, jej zastosowanie ma charakter pomocniczy i wymaga zestawienia wyników z analizą jakościową cech graficznych pisma, która pozostaje podstawowym narzędziem identyfikacyjnym w ekspertyzie pismoznawczej (Całkiewicz, 2009).