Zaawansowane metody pomiarowe w kryminalistycznych badaniach pisma ręcznego

Metoda badań geometryczno-strukturalnych opiera się na założeniu, że strukturę podpisu lub zapisu ręcznego można opisać za pomocą figur geometrycznych wyznaczonych przez charakterystyczne punkty grafizmu. Punkty te traktowane są jako wierzchołki figur konstruowanych na analizowanym podpisie lub fragmencie tekstu.

W przeciwieństwie do wcześniejszej metody projekcji geometrycznej Brossona, w której punkty konstrukcyjne były ściśle określone, w metodzie figur geometrycznych ich liczba i położenie mogą być dostosowane do indywidualnej struktury analizowanego podpisu. Warunkiem metodologicznym pozostaje jednak zachowanie identycznych punktów odniesienia w materiale dowodowym i w materiale porównawczym, co eliminuje możliwość dowolności interpretacyjnej w trakcie analizy.

W praktyce badawczej wykorzystywane są różne konfiguracje figur geometrycznych, w tym między innymi:

• określenie gabarytów podpisu poprzez wyznaczenie jego skrajnych punktów,
• tworzenie układów kątowych wyznaczających kierunki linii pisarskiej,
• konstruowanie trójkątów i czworoboków opisujących relacje pomiędzy elementami podpisu,
• budowanie bardziej złożonych wieloboków obejmujących większą liczbę punktów charakterystycznych.

Analiza polega następnie na porównaniu kształtu oraz proporcji utworzonych figur w materiale dowodowym i porównawczym. Zbieżność tych struktur geometrycznych może stanowić przesłankę identyfikacyjną, natomiast istotne rozbieżności mogą wskazywać na różne autorstwo podpisów.

W literaturze podkreśla się jednak, że podstawową zaletą tej metody jest jej wysoka poglądowość. Diagramy przedstawiające figury geometryczne mogą w sposób czytelny ilustrować wyniki analizy i ułatwiać ich zrozumienie przez organ procesowy oraz strony postępowania. Jednocześnie zwraca się uwagę, że metoda ta rzadko stanowi samodzielną podstawę wnioskowania identyfikacyjnego i powinna być traktowana jako narzędzie pomocnicze wobec klasycznej analizy graficzno-porównawczej (Całkiewicz, 2009).

Metoda statystycznej weryfikacji materiału badawczego stanowi próbę wprowadzenia elementów rachunku prawdopodobieństwa do procesu identyfikacji pisma ręcznego. Jej celem nie jest zastąpienie klasycznej metody graficzno-porównawczej, lecz statystyczna interpretacja wyników uzyskanych w toku tej analizy.

Istota tej metody polega na określeniu częstości występowania poszczególnych cech grafizmu w określonej populacji piszących. Na podstawie takich danych możliwe byłoby oszacowanie prawdopodobieństwa, że określony zestaw cech pisma może pojawić się niezależnie u dwóch różnych osób.

Jeżeli prawdopodobieństwo powtórzenia się analizowanego zespołu cech w populacji byłoby bardzo niskie, biegły mógłby formułować wniosek o dużym stopniu prawdopodobieństwa wspólnego autorstwa dwóch zapisów. W sytuacji gdy prawdopodobieństwo takie byłoby większe, wnioski opinii musiałyby mieć charakter probabilistyczny.

Metoda ta posiada istotne zalety metodologiczne, gdyż pozwala oprzeć wnioski opinii na obiektywnych obliczeniach statystycznych. Jednocześnie jej zastosowanie napotyka poważne ograniczenia praktyczne. Przede wszystkim wymaga ona posiadania rozbudowanych badań statystycznych dotyczących częstotliwości występowania poszczególnych cech pisma w danej populacji, które w wielu krajach – w tym w Polsce – nie zostały przeprowadzone w sposób kompleksowy.

Zwraca się również uwagę, że metoda ta nie nadaje się do analizy krótkich tekstów ani większości podpisów, a także w przypadkach, gdy pismo zostało celowo zniekształcone lub sporządzone w nietypowych warunkach. Z tych względów jej zastosowanie w praktyce opiniodawczej pozostaje ograniczone (Całkiewicz, 2009).

Metoda obliczania współczynnika integracji pisma została zaproponowana przez Antoniego Felusia jako próba ilościowego opisania struktury graficznej pisma ręcznego. Autor tej koncepcji zaproponował odejście od tradycyjnego pojęcia impulsu pisarskiego, które w ekspertyzie pismoznawczej odnosi się do liczby liter lub elementów pisma tworzonych bez odrywania narzędzia pisarskiego od podłoża.

Zdaniem Felusia pojęcie impulsu ma charakter zbyt ogólny i nie pozwala na dokładne określenie struktury grafizmu. W jego miejsce zaproponowano kategorię poziomu integracji pisma, która ma charakter mierzalny i pozwala na bardziej precyzyjną analizę powiązań pomiędzy elementami zapisu.

Poziom integracji pisma wyrażany jest za pomocą współczynnika matematycznego określającego stosunek liczby elementów pisma połączonych ze sobą do liczby elementów pozostających oddzielnie. Współczynnik ten przyjmuje postać wzoru:

I = w / nw

gdzie:

• I – poziom integracji pisma,
• w – liczba elementów pisma wzajemnie powiązanych,
• nw – liczba elementów pisma pozostających niepowiązanych.

Im wyższa wartość współczynnika integracji, tym większy stopień powiązania elementów pisma i bardziej zwarta struktura grafizmu. Z kolei niższe wartości wskazują na większą fragmentaryczność zapisu.

Metoda ta pozwala więc na ilościową charakterystykę struktury pisma ręcznego oraz może być wykorzystywana w analizie porównawczej różnych próbek pisma. Podobnie jak w przypadku innych metod statystycznych, jej zastosowanie w praktyce wymaga jednak odpowiednio obszernego materiału badawczego oraz starannej procedury pomiarowej (Feluś, 1991).